در دنیای امروز که بحرانهای زیستمحیطی به یکی از چالشهای اساسی بشر تبدیل شدهاند، ضرورت یافتن جایگزینهای پایدار برای مواد پلاستیکی سنتی بیش از پیش احساس میشود. پلاستیکهای معمولی که از منابع نفتی تولید میشوند، سالها در طبیعت باقی میمانند و به آلودگیهای گسترده منجر میگردند. در این میان، بیوپلاستیکها به عنوان گزینهای دوستدار محیط زیست توجه محققان و صنعتگران را به خود جلب کردهاند. یکی از منابع مهم و در دسترس برای تولید بیوپلاستیک، نشاسته برنج است که با توجه به فراوانی آن در ایران و بسیاری از کشورهای آسیایی، میتواند نقش مؤثری در توسعه صنایع زیستمحیطی ایفا کند.
نشاسته برنج، مادهای طبیعی و قابل تجزیه است که از دانههای برنج استخراج میشود. این نشاسته به دلیل ساختار مولکولی خاص خود، قابلیت تبدیل به پلیمرهای زیستی را دارد که خواص فیزیکی و مکانیکی مناسبی برای کاربردهای مختلف دارند. فرایند تولید بیوپلاستیک از نشاسته برنج معمولاً شامل مراحل استخراج نشاسته، اصلاح شیمیایی یا فیزیکی آن و سپس تبدیل به فیلمها یا قطعات پلاستیکی است. این اصلاحات باعث افزایش مقاومت مکانیکی، انعطافپذیری و کاهش جذب رطوبت میشود که از مشکلات اصلی بیوپلاستیکهای خالص نشاستهای به شمار میرود.
یکی از مهمترین مزایای بیوپلاستیکهای تولید شده از نشاسته برنج، قابلیت تجزیهپذیری بالای آنهاست. این مواد تحت شرایط مناسب زیستی و در مدت زمان کوتاهی به دیاکسید کربن، آب و بیومس تبدیل میشوند و آسیبی به محیط زیست وارد نمیکنند. همچنین، استفاده از نشاسته برنج به عنوان ماده اولیه، وابستگی به منابع نفتی را کاهش داده و به اقتصاد کشاورزی منطقه کمک میکند. این موضوع در کشورهایی که تولید برنج قابل توجهی دارند، میتواند فرصتهای شغلی جدید و توسعه صنایع پاییندستی را به همراه داشته باشد.
از نظر کاربردی، بیوپلاستیکهای نشاستهای بر پایه برنج در بستهبندی مواد غذایی، کیسههای زیستتجزیهپذیر، ظروف یکبار مصرف و حتی برخی قطعات صنعتی سبک وزن مورد استفاده قرار میگیرند. هرچند هنوز محدودیتهایی مانند حساسیت به رطوبت و مقاومت مکانیکی کمتر نسبت به پلاستیکهای سنتی وجود دارد، اما با پیشرفتهای علمی و فناوری، این مشکلات در حال کاهش هستند و چشمانداز روشنی برای کاربردهای گستردهتر فراهم شده است.
در نهایت، تولید بیوپلاستیک از نشاسته برنج نه تنها پاسخی به نیازهای زیستمحیطی است، بلکه فرصتی برای استفاده بهینه از منابع طبیعی و توسعه پایدار به شمار میرود. توصیه میشود صنایع غذایی و کشاورزی با همکاری مراکز پژوهشی، سرمایهگذاری بیشتری در این حوزه انجام دهند تا ضمن کاهش آلودگیهای پلاستیکی، ارزش افزوده بیشتری به محصولات کشاورزی کشور افزوده شود. همچنین، آگاهیبخشی به مصرفکنندگان درباره مزایای بیوپلاستیکها و تشویق به استفاده از آنها میتواند گامی مؤثر در جهت حفاظت از محیط زیست و ارتقای کیفیت زندگی باشد.
